HPV

Het meest voorkomende symptoom is het ontstaan van genitale wratten (ook wel condylomen genoemd) op de geïnfecteerde plek (genitale zone, anale zone of keel). Deze wratten kunnen jeuk veroorzaken en zijn, hoewel ze niet gevaarlijk zijn voor de gezondheid, uiterst besmettelijk.

In gevallen waarin een infectie met het papillomavirus precancereuze of kankercellen zou hebben veroorzaakt, kunnen de symptomen van deze laesies optreden. Deze symptomen variëren naargelang het type kanker en treden doorgaans pas op wanneer de kanker zich al in een vergevorderd stadium bevindt.

De meeste infecties met het papillomavirus verlopen zonder symptomen. 

In 90 % van de gevallen van besmetting met het papillomavirus verwijdert het immuunsysteem het virus na één of twee jaar, waardoor er geen ernstige gevolgen voor de gezondheid zijn.

In bepaalde gevallen en bij bepaalde, zogenaamde oncogene virusstammen is het echter mogelijk dat er kanker ontstaat:

– Vulvakanker

– Vaginakanker

– Mond- en keelkanker

– Anuskanker

– Peniskanker

Het humaan papillomavirus (HPV) is de belangrijkste oorzaak van baarmoederhalskanker (meer dan 90 % van de gevallen van baarmoederhalskanker wordt veroorzaakt door het papillomavirus)*. In België is deze vorm van kanker de vierde meest voorkomende bij vrouwen* tussen 15 en 44 jaar**.

Andere stammen van het papillomavirus kunnen condylomen veroorzaken. Deze genitale wratten zijn goedaardig, wat betekent dat ze geen ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben. Ze kunnen echter jeuk veroorzaken en na enkele maanden weer opduiken, ondanks de behandeling. Het belangrijkste gevolg kan esthetisch ongemak zijn. 

*Stichting voor Kankeronderzoek, Wat is baarmoederhalskanker?, Online: https://www.fondation-arc.org/cancer/cancer-col-uterus 

**HPV-informatiecentrum, Humaan papillomavirus en daarmee samenhangende kankers, Informatieblad 2023, Online: https://hpvcentre.net/statistics/reports/BEL_FS.pdf?t=1725269477253

In België wordt, bij afwezigheid van symptomen, screening uitsluitend aangeboden aan vrouwen (of personen met een baarmoederhals) via twee soorten screening: 

De eerste vorm van screening, cytologie genaamd, wordt om de drie jaar vergoed voor vrouwen van 25 tot 29 jaar. Deze screening heeft tot doel de cellen van de baarmoederhals te onderzoeken om na te gaan of deze cellen gezond zijn of dat sommige (pre)kankerachtige afwijkingen vertonen en dus het risico lopen zich tot kanker te ontwikkelen.

Het tweede type is een HPV-screening, die om de vijf jaar wordt vergoed voor vrouwen van 30 tot en met 64 jaar. Het doel van deze screening is om de aanwezigheid van het virus in de baarmoederhals direct op te sporen. Dankzij deze screening kunnen mensen worden behandeld lang voordat de cellen zich tot een mogelijke vorm van kanker kunnen ontwikkelen. 

Hoewel deze twee screenings bij de laboratoriumanalyses verschillend worden behandeld, zijn het onderzoek en de uitgevoerde handelingen hetzelfde: een uitstrijkje van de baarmoederhals.

Hoe gaat het: 

Stap 1: Maak een afspraak bij uw huisarts, gynaecoloog, in uw medisch centrum, bij de dienst voor gezinsplanning, in het ziekenhuis of bij een laboratorium (als u een recept heeft).

Stap 2: Met behulp van een spatel of een speciaal daarvoor bestemd borsteltje neemt de arts cellen af van het vaginale slijmvlies en de baarmoederhals door het instrument even in de vagina in te brengen. Dit onderzoek kan onaangenaam zijn, maar duurt niet lang. Direct na de test kan er lichte bloedverlies optreden; het kan handig zijn om een inlegkruisje bij de hand te hebben. 

Stap 3: Het monster wordt naar het laboratorium gestuurd en daar geanalyseerd. De resultaten worden vervolgens doorgegeven aan uw arts. Als de resultaten negatief zijn, wordt er doorgaans geen contact met u opgenomen en hoeft u niets meer te doen tot de volgende screening (over 3 of 5 jaar, afhankelijk van uw leeftijd). Mocht er een afwijking worden vastgesteld, dan neemt hij of zij contact met u op om de verdere aanpak te bespreken (aanvullende, grondigere onderzoeken uitvoeren, de ontwikkeling van de afwijking in de gaten houden, enz.). 

Let op: als dit soort test positief uitvalt, betekent dit niet dat u een precancereuze afwijking of kanker heeft. Het betekent wel dat er een afwijking in de baarmoederhalscellen of een type van het papillomavirus is vastgesteld en dat er aanvullend onderzoek moet worden gedaan. In dat geval is het belangrijk om regelmatig controlebezoeken af te leggen om de ontwikkeling in de gaten te houden en je tijdens seksuele contacten te beschermen om het risico op overdracht te verminderen.

Hoeveel kost het:

In België wordt een uitstrijkje aanbevolen en vergoed om de drie jaar voor vrouwen (of iedereen met een baarmoeder) van 25 tot en met 29 jaar, en om de vijf jaar voor vrouwen (of iedereen met een baarmoeder) van 30 tot en met 64 jaar. Aarzel niet om contact op te nemen met je huisarts of gynaecoloog voor meer informatie.

Momenteel wordt er geen systematische screening aangeboden voor mensen met een penis of voor andere HPV-stammen (die keel-, anale en peniskanker veroorzaken, enz.). Bij symptomen kan screening worden voorgesteld. Ga naar een zorgverlener voor meer informatie hierover.

In 90 % van de gevallen van besmetting met het papillomavirus weet het immuunsysteem het virus na één of twee jaar te elimineren.

Er bestaat geen behandeling om het papillomavirus te verwijderen, maar de symptomen en gevolgen kunnen wel worden behandeld. 

Bepaalde zogenaamde laaggradige (in een vroeg stadium en met een beperkte progressie) vereisen een medische follow-up om de ontwikkeling ervan te controleren. Er kan ook een crème worden voorgeschreven om het immuunsysteem te stimuleren en te helpen bij het verwijderen van genitale wratten. Er bestaan nog andere behandelingen: cryotherapie, laser, ablatie, …

Als de laesies zich ontwikkelen tot een zorgwekkender stadium (hooggradige laesies), kunnen meer ingrijpende behandelingen worden voorgesteld om het risico op kanker te voorkomen:

Conisatie : een chirurgische ingreep waarbij een deel van de baarmoederhals met de afwijkende cellen wordt verwijderd.

Laserbehandeling : een techniek waarbij de aangetaste cellen worden verbrand om hun afbraak te bevorderen.

Deze ingrepen vinden doorgaans plaats onder plaatselijke of algehele verdoving en maken het mogelijk om de aangetaste cellen te verwijderen voordat ze kwaadaardig worden.

Bij kanker die in een verder gevorderd stadium wordt ontdekt, kan een behandeling met chemotherapie, bestraling of een combinatie van beide (radiochemotherapie) aangewezen zijn. Er bestaan ook andere therapieën, zoals immuuntherapie, die het immuunsysteem versterkt.

Papillomavirussen worden overgedragen door eenvoudig contact. Dit betekent dat besmetting kan plaatsvinden, zelfs als er geen penetratie plaatsvindt.

Het condoom (inwendig of uitwendig) of het latexdoekje verminderen het risico op overdracht van papillomavirussen, maar bieden geen 100 % bescherming tegen deze virussen, omdat ze niet alle zones van seksueel contact bedekken. Het inwendige condoom biedt een betere bescherming tegen HPV, met name dankzij het buitenste deel dat een groter deel van de buitenkant van de vulva of de anus bedekt.

Vaccinatie is de meest doeltreffende manier om je te beschermen tegen de ernstige gevolgen van het papillomavirus. De vaccins die momenteel in België worden gebruikt, bieden bescherming tegen de 9 stammen die verantwoordelijk zijn voor het merendeel van de genitale wratten en kankers die verband houden met het papillomavirus. 

VOOR WIE?

De Hoge Gezondheidsraad beveelt aan een algemene vaccinatie van jongeren tussen 9 en 14 jaar inbegrepen en een inhaalvaccinatie voor 15- tot en met 26-jarigen. Dit geldt ongeacht het geslacht. Het is het beste om je te laten vaccineren vóór de eerste seksuele contacten. Het vaccin wordt ook aanbevolen voor mensen met een verminderde immuniteit (hiv-positief of orgaantransplantatiepatiënten) of mannen* die seks hebben met mannen* (MSM).

GRATIS?

In het kader van het vaccinatieschema van de Federatie Wallonië-Brussel is het vaccin gratis (via het georganiseerde schoolprogramma) voor iedereen, ongeacht het geslacht, van 13 tot 14 jaar, in 1e jaar met aangepast leerprogramma of in tweede middelbare school, via de schoolarts of bij de huisarts (via e-vax).

TERUGBETAALD?

Het vaccin wordt vergoed, ongeacht de leeftijd, van 12 tot 30 jaar inclusief (eigen bijdrage van 12,10 € per dosis) en tot 45 jaar voor zogenaamde „hoogrisicopersonen“ (mensen met hiv, mensen die een stamceltransplantatie hebben ondergaan en mensen die in afwachting zijn van een orgaantransplantatie). 

IN DE PRAKTIJK?

“Het vaccin kan worden toegediend in één of twee doses. Mensen met een verzwakt immuunsysteem moeten twee of drie doses krijgen” (WHO, 2024)*. Het wordt in de bovenarm toegediend en wordt goed verdragen (soms gemelde bijwerkingen: pijn en irritatie op de injectieplaats, tijdelijke hoofdpijn). 

Vaccins tegen het papillomavirus bieden, net als alle andere vaccins, niet alleen individuele bescherming voor de gevaccineerden, maar ook collectieve bescherming. Als namelijk een voldoende groot deel van de bevolking is gevaccineerd, kunnen de betreffende virustypen zich niet meer verspreiden.

Als je meer wilt weten over vaccinaties en de vergoeding daarvan, aarzel dan niet om contact op te nemen met je arts, verpleegkundige, verloskundige, apotheker, centrum voor gezinsplanning, medisch centrum of de dienst voor gezondheidsbevordering op school.

HPV-informatiecentrum, Humaan papillomavirus en daarmee samenhangende kankers, Informatieblad 2023, Online: https://hpvcentre.net/statistics/reports/BEL_FS.pdf?t=1725269477253